آمار

برنامه نویسی یک بررسی

مقدمه: در این قسمت با مطرح ساختن مسأله به­صورت کلی، عنوان طرح و لزوم انجام بررسی برای یافتن راه حل مسأله توضیح داده می­شود.

سابقه طرح: چه بررسی­هایی در این زمینه قبلاً انجام گرفته و چه نتایجی به­دست آمده است معایب و محاسن این بررسی­ها چه بوده است. این بررسی­ها چه ره­آوردی را خواهد داشت که بررسی­های قبلی فاقد آن بوده است.

هدف طرح: هدف طرح باید جوابگوی سوالات زیر باشد:

چه مسائلی را باید دنبال کرد؟ چه حقیقتی است که بر ما مجهول است و می­خواهیم به­وسیله این بررسی آن را کشف کنیم؟- کشف این حقیقت چه از نظر علمی و چه از نظر عملی بر شناخت قبلی ما تا چه حدی می­افزاید؟ یعنی دستاوردهای این بررسی چه مسائلی را می­تواند حل کند.

کاربرد و نتایج بررسی: در این قسمت نتایج و مواردی که به طور مشخص از اجرای طرح انتظار می­رود و نیز استفاده­کنندگان آن، فهرست­وار یا به­گونه­ای تفصیلی شرح داده می­شود.

روش بررسی: در این قسمت چگونگی دستیابی به اطلاعات و داده­های آماری از طریق پرسشگری( سرشماری یا نمونه­گیری)، انجام مصاحبه، تهیه چک لیست، مطالعه کتابخانه­ای، روش تحلیلی و کارشناسی یا دیگر روش­ها به صورت جداگانه یا توأم با یکدیگر تشریح می­گردد.

طرح آمارگیری:‌شرط اساسی در به­دست آوردن نتایج رضایت بخش در هر بررسی آماری از هر چیز تهیه و تنظیم طرح دقیق آمارگیری است که در آن باید هر مرحله از عملیات دقیقاً طرح­ریزی و مشخص شود. باید به­طور واضح معلوم شود که چه اطلاعاتی باید جمع­آوری شود و هدف از این کار چیست و تمام تعریفات و اصطلاحات مربوطه در دستورالعمل توضیح داده شود. پس از آنکه این مرحله از مطالعه کاملاً مشخص شد آنگاه باید دید که از کدام داده­ها می­توان به نتایج دلخواه رسید و بر این اساس جداول نهایی تعیین می­شود و با توجه به این جدول نهایی،‌اقلام و اطلاعات مورد نیاز مشخص می­شود و سپس پرسشنامه تنظیم می­گردد. پرسشنامه باید بر اساس سوالات طراحی شده از قبل طوری تنظیم شود که ابهامی در پاسخ دادن به سوالات آن پیش نیاید. بنابراین طرح آمارگیری باید متضمن طرح فنی نمونه­گیری - دستورالعمل آمارگیری- روش جمع آوری اطلاعات اعم از مصاحبه،‌مکاتبه و اندازه­گیری باشد در طرح فنی باید میدان عملیات (جامعه آماری) کاملاً‌مشخص شود و علاوه بر جامعه آماری فرد جامعه نیز کاملاً‌ تعریف شود به عبارتی باید طبیعت داده­ها که قرار است از واحدهای نمونه جمع آوری شود تعیین گردد.

نباید تصور کرد که سوالات زیاد اطلاعات بیشتری فراهم می­کند تمایل به تهیه پرسشنامه طولانی علاوه بر اینکه پاسخگو را خسته می­کند چه بسا ممکن است کیفیت داده­های جمع­آوری شده را پایین تر بیاورد باید حتی­المقدور از آمارگیری­های چندمنظوره اجتناب کرد.

مطالعه مقدماتی: انجام یک بررسی آزمایشی در مقیاس کوچک برای پی بردن به نواقص احتمالی آمارگیری و تصحیح و تکمیل سوالات پرسشنامه امری ضروروی است. بدین­وسیله می­توان درصورتی­که مسائل حل نشده­ای وجود داشته باشد آنها را بررسی و چشم­اندازهای تازه­ای را کشف کرد در واقع محقق از طریق مطالعه مقدماتی پیش از آنکه همه امکاناتش را بسیج کند میدان تحقیق را دور می­زند و در مقیاسی کوچکتر تمام اشکالات را برطرف می­کند. مطالعه مقدماتی ممکن است به­وسیله پرسشنامه تنظیم شده در یک مقیاس کوچک آزمایش شود و یا اینکه محقق ابتدا بدون طرح نقشه قبلی و با توجه به سوالات مقدماتی طرح تحقیقات کامل­تر و مفصل­تری را تهیه کند. با استفاده از مطالعه مقدماتی می­توان در تخصیص بهینه حجم­های نمونه در طبقات مختلف جامعه نیز اصلاحاتی به­عمل آورد.

مدت زمان تحقیق: در اینجا باید جدول زمان بندی تحقیق بر اساس انجام مراحل بررسی کاملاً مشخص شود یعنی هر بخش از تحقیق چقدر زمان احتیاج دارد. مجموع این زمان­ها به­کلی زمان شروع و خاتمه بررسی را به­دست می­دهد.

نیروی انسانی و هزینه طرح: برآورد تعداد نیروی انسانی لازم برای انجام بررسی مختلف آمارگیری و کارشناسی و مدیریت فنی و اجرایی طرح به صورت نفر- ماه،‌ نفر- روز یا ساعتی. و پیش­بینی هزینه­های مختلف(حق­الزحمه­های کارشناسی و پرسنلی، مسافرت و حمل و نقل، اداری و لوازم مصرفی آموزشی و انتشاراتی و سایر هزینه­های مستقیم) از ضرورت­های اولیه برای شروع و انجام هر طرحی به­شمار می­رود. هزینه­ها باید مبتنی بر واقعیات موجود به­گونه­ای محاسبه شود که در جریان کار، اجرای طرح را با مشکل مواجه نسازد، به عبارتی باید هزینه طرح متناسب با حجم طرح باشد.

پردازش داده­ها و نتیجه­گیری: وقتی کلیه داده­ها جمع­آوری و استخراج گردید آنگاه پردازش و تجزیه و تحلیل داده­ها شروع می­شود برای تعبیر و تفسیر نتایج باید از تمام فنون عددی و نموداری به­طور کامل استفاده گردد بافت نگارها و جداول آماری توأم با نشان دادن همبستگی بین صفات مورد مطالعه و همچنین از آزمون­های آماری به­وسلیه قواعد و فرمول­های علمی برای اثبات روابط متغیرهای مورد مطالعه کمک گرفت و همچنین معرفی دستاوردهای نوین شناخت که تحقیق منشاء آن بوده است و بالاخره ارائه پیشنهادات علمی و عملی در مورد کلیه مطالب بیان شده در بالا باید در اینجا روشن شود و نهایتاً باید نتیجه­گیری شود. به این قسمت باید بیشتر توجه داشت زیرا معمولاً‌ خوانندگان تحقیق قبل از شروع مطالعه یک بررسی نتیجه آن را مطالعه می­کنند و در صورت جالب بودن آن شروع به خواندن کل بررسی و یا قسمتی از آن می­نمایند.

منبع: روش­های آماری،‌دکتر کریم منصورفر، انتشارات دانشگاه تهران، آذر 1371